Osmanlı Mısır’ı

Aralık 2015
Version française

Terras suis contenta bonis, non indiga mercis
Aut Jovis, in solo tanta est fiducia Nilo

Kendi kendine yeten, ne ticaretten ne talihten
medet uman topraklar gücünü Nil’den alır.

Pharsalia, Lucan 

Bizans İmparatorluğu’nun çöküşünün ardından, XVI. yüzyıl başında Orta Doğu; Anadolu’da Osmanlılar’a, İran’da Safevîler’e, Mısır’da ve Suriye’de de Memlûkler’e olmak üzere, üç büyük Müslüman güce kalır. Kansu Gavri’nin yönetimindeki Memlûk Devleti’nin o dönemki sınırları, Toros Dağlarını takip ederek Kapadokya’nın güneyinden Çukurova’ya dek uzanır.

Yeni yeni ortaya çıkan radikal Safevi ideolojisine muhalif, ayrıca Doğu Akdeniz’de, Kızıl Deniz’de ve Kutsal Topraklar’da (Kudüs, Mekke, Medine) hakimiyet kurmak için Memlûkler’le de siyaseten yarışan Osmanlı padişahı I. Selim’in Mısır fethini, bu üç güç arasındaki siyasal, ekonomik ve ideolojik rekabet çerçevesi içinde ele almak gerekir.

Safeviler ve Memlûkler arasındaki resmî bir uzlaşma ihtimalini engellemek ve doğuda içine alındığı çemberi kırmak için I. Selim, 1514’te Şah İsmail’i mağlup ederek, Memlûkler’e bağlı olan Dulkadir oğulları Beyliği’ni de topraklarına kattıktan sonra, 1516’da Suriye’ye ve Mısır’a bir sefer düzenler. Böylelikle Güney Kürdistan ile Diyarbekir, Mardin, Urfa ve Rakka gibi şehirlerin ele geçirilmesi, Suriye ve Mısır yollarını açmış olur. Osmanlı ve Memlûk orduları ilk kez, Halep’in kuzeyindeki Mercidabık’da 24 Ağustos 1516 günü çarpışır. Silah bakımından üstün olan Osmanlılar ezici bir zafer kazanır, Kansu Gavri ise muharebede hayatını kaybeder. Eylül ayının sonunda tüm Suriye Osmanlılar’ın eline geçmiştir. Yeni Memlûk sultanı Tomanbay, 22 Ocak 1517’de Osmanlı ordusuyla Ridaniye’de çarpışır. Kahire’yi her ne kadar canla başla korumaya çalıştıysa da başaramayarak 13 Nisan 1517 günü öldürülür.

Osmanlı topraklarına katılan Mısır’da idari ve ekonomik düzen

I. Selim, Mısır’daki toplumsal düzeni temelden değiştirmez, kendisine sadakat gösteren Memlûkler’in eskiden sahip olduğu imtiyazlara ve topraklara dokunmaz; hatta  Mısır valiliğini görevini, 1522’deki vefatına dek yürütecek olan, Memlûk soyundan Hayır Bey’e verir. Bununla birlikte, halifelik makamı Osmanlı sultanlarına geçer.

Mısır’ın fethiyle, Fas haricindeki Arap ülkeleri, birer birer Osmanlı İmparatorluğu’na katılırak Roma İmparatorluğu’ndan bu yana Akdeniz’in en geniş imparatorluğunu oluştururlar. Bir çatı altında toplanan bölge ölçekli ekonomiler, bundan böyle koskaca bir ekonominin parçası olarak karşımıza çıkar.

Mısır’da asıl idarî ve malî düzen, 1525 yılında sadrazam İbrahim Paşa (1493-1536) isteğiyle oluşturulmuştur. Sadrazamın bizzat kaleme aldığı Kânunnâme isimli, çokça tasvip edilmeyen bu malî yönetmelik, Napolyon’un 1798’deki Mısır Seferi’ne kadar yürürlükte kalmıştır. Mısır gibi muazzam bir vergi kaynağının yönetimi, sultanın görevlendirdiği vezirlerin ve başka kıdemli memurların elindedir.

Mısır’daki Osmanlı paşaları, divân ile birlikte vergilerin toplanıp her yıl Osmanlı Sarayı’na intikalinden, İstanbul’dan gelen emirleri alarak, gerekli mercilere iletmekten, bayındırlık işlerinden, vakıfların idaresinden, kutsal topraklara erzak ve para ulaşımını sağlamaktan ayrıca da hac ibadetinin düzenlenmesinden ve güvenliğinden sorumludurlar.

Merkezin gönderdiği piyade (yeniçeriler) ve atlı bölükleri de valiye ve divâna yardımcı olurlar. Memlûk önde gelenlerine bırakılan taşra yönetimini, sancak beyi makamına eşdeğer olan kâşif denen gözcüler üstlenir. Yerli yönetici sınıfın yani yeniçerilerin ve Memlûklerin vergilerden daha büyük bir gelir elde etmek için birbirleriyle mücadele etmesi, XVII. yüzyıl itibariyle Osmanlı paşalarının nüfuzunu zayıflatmaya başlamıştır.

XVIII. yüzyılda ise ekonomik, siyasî ve idarî güç, kırsaldaki nüfustan olduğu kadar zanaatle uğraşan kesimden de kopuk olan Memlûklerin eline neredeyse tamamen geçmiştir.  Mısır’daki bu duraklama dönemi büyük bir Avrupalı akınını beraberinde getirmiştir. Uluslararası ticaret yollarının başka coğrafyalara kaymasından ötürü ülke fakirleşir. Orta Çağ’daki baharat ticaretinin yerini alan kahve ve şeker ticareti de, ürünlerin Antiller’de ve orta Amerika adalarında çok miktarda ve daha ucuza üretimiyle rekabet yaratmıştır. Bu kazançlı ticaretin doğmasına Suriyeli katolik Rumlar ön ayak olmuştur.

İltizam diye adlandırılan ve güçlü Memlûk ekonomisinin temelini oluşturan vergi kesintileri, iltizamı toplayan, çoğunlukla kırsalda değil de, şehirde yaşayan mültezimin neredeyse kişisel varlığı hâline gelmiş, birçok aracı kişi, fellah denen köylünün sırtından kendi kazancını arttırmanın peşine düşmüştür.

Bununla birlikte, XVIII. yüzyılın ortasında, Osmanlı ve Avrupa pazarının yükselen tahıl (bilhassa pirinç) talebi, tarım yöntemlerinin modernleşmesini ve özellikle Nil Deltası’nda sürekli sulamaya geçilmesini yani nehrin yükselip alçalmasından bağımsız şekilde hareket edilebilmesini sağlamıştır.

Fransa’nın Mısır Seferi veya bir dönemin sonu

Aslında XVI. yüzyıldan beri Fransa’nın müttefiki olan Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarına düzenlenen sefere Aydınlanma Çağı’nın (medeniyet) sonra da Fransız İhtilâli’nin (özgürlük), hangi gerekçelerle zemin hazırladığını, önce François Charles-Roux1, ardından Henry Laurens2 göstermiştir. Böylesi bir girişimde, yeniden şekillenen siyasî coğrafyanın, küresel bir boyut alan kapitalizmin ve uluslararası ekonomik ve siyasî yarışın hâliyle etkisi olmuştur. XVII. yüzyıl sonundan itibaren siyasî, askerî ve ekonomik düşüşteki Osmanlı İmparatorluğu, bu yarışta Batı Avrupa ülkeleri gibi yeni pazar arayışındaki iki komşusu Rusya ve Avusturya gözünde de çözüm ihtimali sunmaya aday topraklara bir örnektir.

Avrupa’nın XVI. yüzyıl itibariyle kendini gösteren ve Hristiyanlığı İslam ile karşıtlaştıran, maddî kaynak ve bilgi donanımı bakımından üstünlüğü, XVIII. yüzyılda Fransız İhtilâli ile laikleşerek medeniyet etrafında şekillenen yeni bir ideoloji ortaya çıkarmıştır. İhtilâl sonrası Fransası kendini bu dinamik ideolojinin zemini olarak kabul eder ve şarkiyatçılık da bu ideolojiyi besler.

Napolyon, bu ideolojinin en iyi temsilcisidir. Gençliğinden itibaren Doğu’ya ilgi duyan, bu coğrafyalardan söz eden seyahatnamelere ve incelemelere meraklı genç general, ihtilâlci ordulara karşı mücadelesinde de başarı sağlamıştır.

Fransız ticaret ağını korumak, özellikle de İngiltere’nin Fransa’yı doğu ticaret yollarından, bilhassa Hindistan’ın dışında tutmasıyla mücadele etmek, Mısır Seferi’nin birincil bahanesi olarak öne sürülür. Aslında Mısır Seferi, iyi kurgulanamamış kapsamlı bir programa işaret eder. Amaç, hem Napolyon’un kişisel kariyerini, hem de Aydınlanma Çağı fikirlerini hayata geçirmek, zorbalıkla yönetilen, ezilen halkları eğitim ve bilimle özgürleştirerek medeniyet temeline dayanan yeni bir insanlık inşa etmektir. Bu da Fransa’nın dünyadaki siyasî ve ekonomik gücünü arttırarak mümkündür.

1798-1801 yılları arasında Doğu Akdeniz’de cereyan eden savaşa, Osmanlı İmparatorluğu gibi Rusya ve İngiltere olduğu kadar Avusturya ve İspanya gibi belli başlı Avrupa ülkeleri de katılmıştır. Mısır, sefer birliklerinden kurtulmuş olsa da ne Osmanlı İmparatorluğu ne de Mısır eskisi gibi olacaktır. Mısır Seferi, Osmanlı İmparatorluğu’na mutlak şekilde yenilenmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, I. Dünya Savaşı’nın sonuna dek Osmanlı İmparatorluğu’nun kritik bir durumda kalmasını sağlayarak, bundan böyle hız kazanacak olan parçalanma sürecinin başladığına işaret eder.

Kitap seçimi

Osmanlı Mısır’ı alanında araştırmalar (çeşitli diller)

  • Abdurrahim Abdurrahman Abdurrahim        Les Maghrébins en Égypte  à l’époque ottomane (1517-1798) : Tome1er         1982    Tunis   TUR Ho 185/
  • Al-Dali  Muhammad Şabri     The Zawiya and Egyptian Society in the 16 th century: A case study of Zawiya al Sha’rani : Tiré à part de Islamic Area Studies Working Paper Series No. 20         2000    Tokyo  TAP 0013/
  • Al-Dali Muhammad Sabri      Shaykhs and the Ottoman Occupation of Egypt: Tiré à part de Islamic Area Studies Working Paper Series No. 22          2001    Tokyo  TAP 0096/
  • « Baldinetti,Anna; Campagne, Pierre » Orientalisme et politique italienne en Égypte  et en Libye : Agriculture familiale en Méditerranée       1995    Tunis   COLL XXXI c 28/
  • Behrens-Abouseif Doris         Egypt’s Adjustment to Ottoman Rule, Institutions, Waqf and Architecture in Cairo (16th and 17th Centuries)      1994    Leiden Tur Ho 596/
  • Charles-Roux François, Deherain Henri       Histoire de la nation égyptienne : Tome VI : L’Égypte  de 1801 à 1882 : Mohamed Aly et sa dynastie jusqu’à l’occupation anglaise : Le Soudan égyptien de Mohamed Aly à Ismaïl Pacha  1936    Paris    H Gén 012 VI/
  • Cohen Amnon, Baer Gabriel (Eds.)  Egypt and Palestine: A Millenium of Association 868-1948 1984    New York    TUR Ho 403/
  • Deherain Henri           Histoire de la nation égyptienne : Tome V : L’Égypte  turque : Pachas et Mameluks du XVIe au XVIIIe siècle : L’expédition du Général Bonaparte 1934    Paris    H Gén 012 V/
  • Denon Vivant  Planches du Voyage dans la Basse et la Haute Égypte  pendant les campagnes du Général Bonaparte       1990    Le Caire          VH Fo 032 /
  • Denon Vivant  Voyage dans la basse et la haute Égypte, pendant les campagnes du Général Bonaparte : Volume I Texte           1989    Le Caire          VH 263/
  • El-Nahal Galal H.       The Judicial Administration of Ottoman Egypt in the Seventeenth Century           1979            Minneapolis    TUR Ho 455/
  • Fahmy, Khaled           All the Pasha’s Men, Mehmed Ali, his army and the making of modern Egypt       2002            Cairo   Tur Ho 1005/
  • Geoffroy Eric Le soufisme en Égypte  et en Syrie sous les derniers Mamelouks et les premiers ottomans : Orientations spirituelles et enjeux culturels 1995    Damas            COLL V 156/
  • Hathaway Jane          The Politics of Households in Ottoman Egypt: The Rise of the Qazdağlıs 1997    New York    TUR Ho 728/
  • Holt P. M        Egypt and the fertile crescent 1516-1922. A political history           1975    London            F TH 129/
  • Jong F. De      Turuq and Turuq-Linked Institutions in Nineteenth Century Egypt: A Historical Study in Organizational Dimensions of Islamic Mysticism     1978    Leiden ISL R 026/
  • Kabrda Joseph           Quelques firmans concernant les relations franco-turques lors de l’expédition de Bonaparte en Égypte  (1798-1799)   1947    Paris    TUR Hd 005/
  • Kuneralp Sinan           Ottoman diplomatic documents on the “eastern question”. Egypt: from Ismail Pasha’s abdication to Hasan Fehmi Pasha’s mission to London 1879-1885           2011    Istanbul           COLL XXX 16/
  • Lellouch Benjamin      « Les Ottomans en Égypte Historiens et conquérants au XVIe siècle »       2006    Leuven            COLL XVI 11/
  • Lellouch Benjamin      Ibn Zunbul un égyptien face à l’universalisme ottoman (seizième siècle) : Tiré à part de Studia Islamica           1994    Paris    TUR Ho 527 (tap)/
  • Mayeur-Jaouen  Catherine    Al-Sayyid Ahmad al-Badawi : Un grand saint de l’islam égyptien   1994    Le Caire   COLL VI G 32/
  • Menassa Laïla,  Laferrière Pierre      La Saqia : Technique et vocabulaire de la roue à eau égyptienne  1974            Le Caire          COLL VI A 067/
  • Mikhail Alan    Nature and Empire in Ottoman Egypt: An Environmental History   2011    Cambridge      ISL G 147/
  • Moreh S. (Ed.)           Al-Jabarti’s Chronicle of the First Seven Month of the French Occupation of Egypt: Muharram-Rajab 1213: 15 June-December 1798: Tarikh Muddat al-Faransis bi-misr      1975    Leiden ISL T 02/
  • Moret A.          Le Nil et la civilisation égyptienne     1926    Paris    H Gén 004 I 07/
  • Panzac, Daniel, Raymond, André       La France et l’Égypte  à l’époque des vice-rois 1805-1882 2004    Le Caire   ISL H 007/
  • Philipp Thomas, Perlmann Moshe (Eds.)     A Guide to Abd al-Rahman al-Jabarti’s History of Egypt: ‘Aja’ib al-Athar fi’l-Tarajim wa’l Akhbar 1994    Stuttgart          TUR Hc 126-03/
  • Philipp Thomas, Perlmann Moshe (Eds.)     Abd al-Rahman al-Jabarti’s History of Egypt: ‘Aja’ib al-Athar fi’l-Tarajim wa’l Akhbar: Text Volumes III et IV  1994    Stuttgart          TUR Hc 126-02/
  • Phılipp Thomas, Perlmann Moshe (Eds.)     Abd al-Rahman al-Jabarti’s History of Egypt: ‘Aja’ib al-Athar fi’l-Tarajim wa’l Akhbar : Text Volumes I et II    1994    Stuttgart          TUR Hc 126-01/
  • Raymond André         Le Caire des janissaires : L’Apogée de la ville ottomane sous ‘Abd-al-Rahmân Katkhudâ            1995    Paris    Obs Urb 539/
  • Raymond André         Grandes villes arabes à l’époque ottomane 1985    Paris    TUR Ho 216/
  • Raymond André         Artisans et commerçants au Caire au XVIIIe siècle : 2 vols           1999    Damas            COLL V 180 I-II
  • Shaw, Stanford J.      The Budget of Ottoman Egypt 1005-1006 / 1596-1597       1968    Paris    TUR Ho 456/
  • Weingarten Judith      The Transformation of Egyptian Taweret into the Minoan Genius  1991    Partille COLL IX 088/
  • Wiet Gaston    Matériaux pour un corpus inscriptionum arabicarum : 1e partie : Égypte: Tome II : Égypte             1930    Le Caire          Ep Ar 10-04/
  • Wiet Gaston    Histoire de la nation égyptienne : Tome IV : L’Égypte  arabe de la conquête arabe à la conquête ottomane : 642-1517 de l’ère chrétienne       1937    Paris    H Gén 012 IV/
  • Wiet, Gaston   Histoire de la nation égyptienne, Tome  IV – L’Égypte  arabe         1937    Paris    Div 214-4/
  • Winter Michael           Society and Religion in Early Ottoman Egypt: Studies in the Writings of ‘Abd al-Wahhab al-Sha’rani      1982    London            TUR Ho 200/
  • Wissa Myriam (Éd.)   The Knowledge Economy and Technological Capabilities, Egypt, the NearEast and the Mediterranean, 2nd millennium B.C. -1st millennium A.D.   2009    Barcelona       COLL LXXXVII 26/
  • The 8th International Congress of Turkish Art, Papers, Summaries, Cairo, 26th September-1st October 1987,  Egyptian Antiquities Organization      [y.y.]    Cairo   F HT 032/
  • The 8th International Congress of Turkish Art, Program, Cairo, 26th September-1st October 1987,  Egyptian Antiquities Organization         [y.y.]    Cairo   F HT 033/
  • Palais et maisons du Caire II : Époque ottomane (XVIe-XVIIIe siècles)    1988    Paris    SL A 040 II/

Tükçe eserler

  • Altundağ, Şinasi         Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyani Mısır meselesi 1831-1841, I. kısım         1945    Ankara            TUR Ho 025/
  • Çetin, Atillâ     Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Mısır valiliği : Osmanlı belgelerine göre      1998    Istanbul            TUR Ho 035/
  • Çetin, Atillâ     Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Mısır Valiliği : Osmanlı belgelerine göre     1998    Istanbul            TUR Ho 809/
  • Eldem, Halil Etem      Mısırın son Memlûk Sultanı Melik Tumanbay II adına Çorluda bulunan bir kitabe 1935            Istanbul           TUR Ho 133/
  • Erkutun, M. İlkin (Éd.)            Darendeli İzzet Hasan Efendi Ziyânâme, Sadrazam Yusuf Ziya Paşa’nın Napolyon’a Karşı Mısır Seferi (1798-1802)  2009    Istanbul           TUR Hd 099/
  • Evliya Çelebi  Evliya Çelebi Seyahatnamesi : 10uncu cilt : Mısır, Sudan, Habeş (1672-1680)    1938    Istanbul            TUR Hc 020-10/
  • Kahraman, Seyit Ali (Eds.)    Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi : Mısır, Sudan, Habeşistan, Somali, Cibuti, Kenya, Tanzania: 1. Cilt 10. Kitap    2011    İstanbul           Tur Ho 981-10 a/
  • Kahraman, Seyit Ali (Eds.)    Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Mısır, Sudan, Habeşistan, Somali, Cibuti, Kenya, Tanzania: 2. Cilt 10. Kitap    2011    İstanbul           Tur Ho 981-10 b/
  • Landau, Jacob M.      18. yüzyılda Mısır’la ilgili iki Portekiz kroniği üstüne bazı görüşler : Tiré à part du X. Türk Tarih Kongresi            1994    Ankara            TAP 0022/
  • Mahmud S. Muhammed       XVI. asırda Mısır Eyâleti : Doktora Tezi       1990    Istanbul           TUR Ho 473/
  • Mantran, Robert         Notes sur le kanunname-i Mısır (règlement ottoman de l’Égypte) : Tiré à part des Cahiers de Linguistique, d’Orientalisme et de Slavistique No. 9       1977    y.y.      TUR Ho 136-13 (tap)/
  • Türk silahlı kuvvetleri tarihi : Osmanlı devri : 1798-1802 Osmanlı Fransız harbi (Napolyon’un Mısır seferi) : IIIncü cilt 5nci kısım eki         1987    Ankara            TUR Ho 281/
  • Türkiye Diyanet Vakfı : İslâm Ansiklopedisi : Cilt 29 : Mekteb-Mısır mevlevihanesi          2004    Ankara            TUR Ge 03 II 29/

Seyahatnameler

  • Ali Bey Travels of Ali Bey in Morocco, Tripoli, Cyprus, Egypt, Arabia, Syria, and Turkey, Between the Years 1803 and 1807. Written by Himself and Illustrated by Maps and Numerous Plates. 2 vol. vol. 2  1816 (rep 1970)   London            VH 051 II/
  • Ali Bey Travels of Ali Bey in Morocco, Tripoli, Cyprus, Egypt, Arabia, Syria, and Turkey, Between the Years 1803 and 1807. Written by Himself and Illustrated by Maps and Numerous Plates. 2 vol. Vol. 1 1816 (rep 1970)   London            VH 051 I/
  • Al-Kindi           Histoire des Cadis Egyptiens Ahbar qudat Misr      2012    Le Caire          ISL H 133/
  • Alpin Prosper  Voyages en Égypte  1549-1552 : Jean Chesneau, André Thevet 1984    Paris    COLL VI J 24/
  • Amer Henry (Ed.)      Voyage en Égypte  de Balthasar de Monconys 1646-1647 1973    Le Caire          COLL VI J 08/
  • Boullaye-Le-Gouz, De La      Les voyages et observations du Sieur de la Boullaye-Le-Gouz gentil-homme angevin Où sont décrites les Religions, Gouvernements, et situations des Estats et Royaumes d’Italie, Grece, Natolie, Syrie, Perse, Palestine, Karamenie, Kaldée, Assyrie, grand Mogol, Bijapour, Indes Orientales des Portugais, Arabie, Égypte , Hollande, grande Bretagne, Irlande, Dannemark, Pologne, Isles et autres lieux d’Europe, Asie et Affrique, où il a séjourné, le tout enrichy de belles figures         1657    Paris    VH 005/
  • Boullaye-Le-Gouz, De La      Les voyages et observations du Sieur de la Boullaye-Le-Gouz gentil-homme angevin Où sont décrites les Religions, Gouvernements, et situations des Estats et Royaumes d’Italie, Grece, Natolie, Syrie, Perse, Palestine, Karamenie, Kaldée, Assyrie, grand Mogol, Bijapour, Indes Orientales des Portugais, Arabie, Égypte , Hollande, grande Bretagne, Irlande, Dannemark, Pologne, Isles et autres lieux d’Europe, Asie et Affrique, où il a séjourné, le tout enrichy de belles figures         1657    Paris    CD VH 33//
  • Brejnik Claire, Brejnik Antoine (Eds.)            Voyages en Égypte  de Christophe Harant de Polzic et Bezdruzic 1598    1972    Le Caire          COLL VI J 05/
  • Burri Carla, Sauneron Serge (Eds.)  Voyages en Égypte  des années 1589, 1590 et 1591 : Le Vénitien anonyme, Le Seigneur de Villemont, Le Hollandais Jan Sommer   1971    Le Caire          COLL VI J 03/
  • Fenoyl R. De (Ed.)     La médecine des Egyptiens par Prosper Alpin (1581-1584)           1980    Paris    COLL VI J 21 I/
  • Fenoyl R. De (Ed.)     La médecine des Egyptiens par Prosper Alpin (1581-1584)           1980    Paris    COLL VI J 21 II/
  • Flaubert Gustave       Voyages : Tome second : Voyage en Orient : Égypte, Palestine, Asie Mineure, Constantinople, Grèce, Italie (1849-1851), Constantine, Tunis et Carthage (1858)          1948    Paris    VH 204 II/
  • Goyon Georges (Ed.) Voyages en Égypte  d’Anthoine Morison 1697        1976    Le Caire          COLL VI J 17/
  • Heberer Von Bretten Michael            Voyages en Égypte  de Michael Heberer ven Bretten 1585-1586  1976            Le Caire          COLL VI J 18/
  • Letts Malcolm (Ed.)    The Pilgrimage of Arnold von Harff Knight from Cologne, through Italy, Syria, Egypt, Arabia, Ethiopia, Nubia, Palestine, Turkey, France and Spain, which he accomplished in the Years 1496 to 1499    1967    Nendeln          VH 230/
  • Libois Charles (Ed.)    Voyage en Égypte  du Père Antonius Gonzales 1665-1666 II        1977    Le Caire            COLL VI J 19 II/
  • Libois Charles (Ed.)    Voyage en Égypte  du Père Antonius Gonzales 1665-1666 I         1977    Le Caire            COLL VI J 19 I/
  • Lucas Paul      Voyage du Sieur Paul Lucas, fait en M.DCCXIV, etc. par ordre de Louis XIV dans la Turquie, l’Asie, Sourie, Palestine, Haute et Basse Égypte, etc. : Nouvelle édition : Tome Troisième         1724    Rouen            VH 020 III/
  • Lucas Paul      Voyage du Sieur Paul Lucas, fait en M.DCCXIV, etc. par ordre de Louis XIV dans la Turquie, l’Asie, Sourie, Palestine, Haute et Basse Égypte, etc. : Nouvelle édition : Tome second 1724    Rouen VH 020 II/
  • Lucas Paul      Voyage du Sieur Paul Lucas, fait en M.DCCXIV, etc. par ordre de Louis XIV dans la Turquie, l’Asie, Sourie, Palestine, Haute et Basse Égypte, etc. : Nouvelle édition : Tome premier 1724    Rouen VH 020 I/
  • Lucas Paul      Voyage du Sieur Paul Lucas, fait en M.DCCXIV, etc. par ordre de Louis XIV dans la Turquie, l’Asie, Sourie, Palestine, Haute et Basse Égypte, etc. : Nouvelle édition : Tomes I-II-III   1724    Rouen CD VH 32//
  • Pococke Richard       A Description of the East and Some other Countries: Volume the First: Observations on Egypt  1743    London            VH Fo 029 I/
  • Poujoulat Baptistin      Voyage dans l’Asie Mineure en Mésopotamie, à Palmyre, en Syrie, en Palestine et en Égypte : Tome I          1840    Paris    VH 079 I/
  • Poujoulat Baptistin      Voyage dans l’Asie Mineure en Mésopotamie, à Palmyre, en Syrie, en Palestine et en Égypte : Tome II         1841    Paris    VH 079 II/
  • Poujoulat Baptistin      Voyage dans l’Asie Mineure en Mésopotamie, à Palmyre, en Syrie, en Palestine et en Égypte : Tome I          1840    Paris    CD VH 04//
  • Poujoulat Baptistin      Voyage dans l’Asie Mineure en Mésopotamie, à Palmyre, en Syrie, en Palestine et en Égypte : Tome II         1841    Paris    CD VH 06//
  • Sanguin Georges (Ed.)          Voyage en Égypte  de Gabriel Brémond 1643-1645           1974    Le Caire            COLL VI J 12/
  • Sauneron Serge (Ed.)            Le Voyage en Égypte  de Pierre Belon du Mans 1547        1970    Le Caire            COLL VI J 01/
  • Sauneron Serge (Ed.)            Voyages en Égypte  de Jean Coppin 1638-1639 1643-1646          1971    Le Caire   COLL VI J 04/
  • Sauneron Serge (Ed.)            Voyages en Égypte  pendant les années 1587-1588 : H.-L. von Lichtenstein, S. Kiechel, H.-Chr. Teufel, G.-Chr. Fernberger, R. Lubenau, J. Miloïti           1972    Le Caire          COLL VI J 06/
  • Sauneron Serge (Ed.)            Le Voyage en Égypte  de Jean Palerne Forésien 1581      1971    Le Caire            COLL VI J 02/
  • Sauneron Serge (Ed.)            en Égypte  d’Edward Brown 1673-1674       1974    Le Caire          COLL VI J 10/
  • Sauneron Serge (Ed.)            Voyages en Égypte  des années 1597-1601 : Bernardino Amico da Gallipoli, Aquilante Rocchetta, Henry Castela 1974    Le Caire          COLL VI J 11/
  • Schefer Charles (Ed.)            Sefer Nameh : Relation du voyage de Nassiri Khosrau en Syrie, en Palestine, en Égypte, en Arabie et en Perse          1881    Paris    VH 127/
  • Schefer Charles (Ed.)            Le Voyage d’Outremer (Égypte, Mont Sinay, Palestine) de Jean Thenaud Gardien du couvent des Cordeliers d’Angoulême suivi de La Relation de l’Ambassade de Domenico Trevisan auprès du Soudan d’Égypte  1512    1884    Paris    VH 132/
  • Volkoff Oleg V.          Voyageurs russes en Égypte           1972    Le Caire          COLL VI F 32/
  • Volkoff Oleg V. (Ed.) Voyages en Égypte  des années 1611-1612 : George Sandys, William Lithgow  1973            Le Caire          COLL VI J 07/
  • Volkoff Oleg V. (Ed.) Voyages en Égypte  de Johann Wild 1606-1610     1973    Le Caire          COLL VI J 09/
  • Volkoff Oleg V. (Ed.) Voyages en Égypte  des années 1634, 1635 et 1636 : Henry Blunt, Jacques Albert, Santo Seguezzi, George Chr. von Neitzschitz        1974    Le Caire          COLL VI J 13/
  • Volney Voyage en Égypte  et en Syrie         1959    Paris    VH 221/
  • Walle Baudouin Van De (Ed.)           Voyage en Égypte : Vincent Stochove, Gilles Fermanel, Robert Fauvel 1631    1975    Le Caire          COLL VI J 15/
  • Walz Terence Trade between Egypt and Bilad As-Sudan 1700-1820        1978    Le Caire          COLL VI G 08/
  • Wittman William         Travels in Turkey, Asia-Minor, Syria, and across the Desert into Egypt during the Years 1799, 1800 and 1801 in company with the Turkish Army, and the British Military Mission           1803    London            VH 038/
  • Pīrī Re’īs, Evliyā Çelebī          Deux regards ottomans sur Alexandrie, traduits et commentés par Jean-Louis Bacqué-Grammont et Michel Tuchscherer  2013    Alexandrie      COLL 114-30

Mısır Seferi

  • Boustany Salaheddine           The Press during the French Expedition in Egypt 1798-1801 : Tiré à part des Cahiers d’Histoire Egyptienne Série VI No. 1 Mars 1954    1954    Le Caire          ISL H 047 (tap)/
  • Laurens Henry           Les origines intellectuelles de l’expédition d’Égypte : L’Orientalisme Islamisant en France 1698-1798      1987    Istanbul           COLL XV 05
  • Laurens Henry (Ed.)  Kléber en Égypte  1798-1800 I : Kléber, commandant en chef 1798-1799 1988    Paris            COLL VI J 25 I/
  • Laurens Henry (Ed.)  Kléber en Égypte  1798-1800 I : Kléber, commandant en chef 1798-1799 1988    Paris            COLL VI J 25 II/
  • Laurens Jacques, Laurens Henry (Eds.)      Kléber en Égypte  1798-1800 IV : Kléber, commandant en chef 1799-1800      1995    Paris    COLL VI J 25 IV/
  • Laurens Jacques, Laurens Henry (Eds.)      Kléber en Égypte  1798-1800 III : Kléber, commandant en chef 1799-1800      1995    Paris    COLL VI J 25 III/
  • Raymond André         Égyptiens et français au Caire, 1798-1801  1998    Le Caire          TUR Hr 209/
  • Shmuelevitz Aryeh (Ed.)       Napoleon and the French in Egypt and the Holy Land 1798-1801: Articles Presented at the 2nd International Congress of Napoleonic Studies: Israel, July 4-11, 1999        2002    Istanbul            H Gén 217/
  • Wassef Amin Sami    L’information et la presse officielle en Égypte  Jusqu’à la fin de l’occupation française            1975    Le Caire          COLL VI F 17/
  1. Les origines de l’expédition d’Égypte, Paris, Plon, 1910 []
  2. Les origines intellectuelles de l’expédition d’Égypte : L’Orientalisme islamisant en France 1698-1798, Istanbul, IFEA, 1987 []

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *